Obezite, dünya genelinde hızla artan ciddi bir sağlık sorunu olarak kabul edilmektedir. Son yıllarda yapılan araştırmalar, obezitenin yalnızca fazla kilo değil, karmaşık bir metabolik hastalık olduğunu göstermiştir. Bu nedenle tedavi yaklaşımları da önemli ölçüde değişmiştir.
GÜNCEL OBEZİTE TEDAVİSİ
Obezite son 20-30 yıldır adeta bir salgın şeklinde katlanarak artmaktadır. Obezite ve beraberinde yol açtığı diyabet, kalp damar hastalıkları ve kronik organ hastalıkları özellikle ilerleyen yaşla birlikte ciddi sağlık sorunlarına, organ yetmezliklerine, hareketsiz ve kalitesiz bir yaşama, başkalarına bağımlı hale gelinmesine ve ölüm oranında ciddi artışlara yol açmaktadır. Bu sebeple obezitenin başta önlenmesi, mevcut ise etkin tedavi edilmesi gerekmektedir. İnsan ömrü son 30 yılda ciddi anlamda uzamıştır. Diğer taraftan uzayan ömrü ile birlikte insanlar kronik hastalıklarla mücadele etmek zorunda kalmaktadır. Hayatın her döneminde en değerli başlık hayat kalitesi olmasından ötürü bunun bilincinde olup ileriki yaşlara yatırım niteliğinde önlemler almak ve yaşamak çok daha önem kazanmıştır. Sağlıklı, kaliteli ve en önemlisi günlük yaşamda bağımsız yaşayabilmek için sağlıklı beslenme, hareket etme (egzersiz), hastalıklar konusunda önlemler alma, aralıklı tıbbi kontrollerden geçme, mevcut tıbbi sorunlar ile etkin mücadele, ve çağın hastalığı olan obeziteyi önleme veya etkin tedavi etmek gerekmektedir.
1. Yaşam Tarzı Değişiklikleri
- Beslenme Tedavisi
Bireyin yaş, cinsiyet, aktivite düzeyi, metabolizma ve eşlik eden hastalıklarına göre kalori kısıtlaması (günlük 500-1000 kcal azaltma ve haftada 0.5-1 kg, yılda %15 kayıp hedeflenir). Besinler içinde en çok dikkat edilmesi gereken günlük protein miktarının yeterince ve kaliteli protein kaynakları da dahil alınmasıdır. Sağlıklı diyetler tercih edilmelidir (Akdeniz tipi diyet, DASH diyet), kısa süre içinde ciddi kiloların verilmesi hedeflenmemelidir. Diyet sırasında da davranışsal yaklaşımlar benimsenmelidir (porsiyon kontrolü, yavaş yeme, vb).
- Fiziksel Aktivite
Günklük en az 30 dakika orta şiddette aerobik egzersizler (hızlı yürüyüş, yüzme), haftada 2-3 kez 30 ar dk direnç egzersizleri (https://www.instagram.com/reel/C7LkfCWNwuO/). Bu egzersiz programını kademeli olarak arttırmak uygun olacaktır.
2. Farmakolojik Tedavi (İlaçlar)
**GLP-1 reseptör agonistleri (güncel tedavide öne çıkanlar):
- Liraglutide (Saxenda®): Günlük enjeksiyon
- Semaglutide (Ozempic® ve Wegovy®): Haftalık enjeksiyon
- Tirzepatide (Mounjaro®): Çift agonist (GIP/GLP-1): Haftalık enjeksiyon
**Diğer:
- Orlistat: Yağ emilimini azaltır
Kime ilaç tedavisi vermeli?
- Beden kitle indeksi (BKİ=kilo (kg)/boyun metre cinsinden karesi) ≥30 kg/m2
- BKİ ≥27 kg/m2 ve eşlik eden kilolu olmak ile ilişkili sorunlar
- 6 aylık yaşam tarzı değişikliği ile yetersiz yanıt
3. Endoskopik Yöntemler
Intragastrik balon: Mideye yerleştirilen geçici balon
4. Cerrahi tedavi
Obezite cerrahisi endikasyonları nelerdir ?
- BKİ ≥40 kg/m2
- BKİ ≥35 kg/m2 ve eşlik eden diğer hastalıklar (diyabet, hipertansiyon, uyku apnesi, kalp yetmezliği, vb)
Güncel cerrahi yöntemler hangileridir?
- Tüp mide: En sık uygulanan yöntemdir, midenin %80'i çıkarılır. Ameliyat sonrası çok daha az sorunludur fakat nüks ihtimali yüksektir.
- Saptırıcı cerrahiler (bypass):
- R&Y
- Biliopankreatik
- Metabolik
- Diğer cerrahi
- Robotik cerrahi
- Laparoskopik cerrahi
5. Psikolojik Destek
- Bilişsel davranışçı terapi (Yeme davranışı)
- Yeme bozuklukları tedavisi
- Duygudurum sorunları tedavisi
6. Diğer:
- Dijital sağlık araçları
- Bağırsak mikrobiyotası için probiyotik (fekal mikrobiyal transplantasyon ???)
Obezite altta yatan çoklu sorunlar barındırması nedeniyle kolay değildir. Hemen ameliyat olayım bitsin gitsin yaklaşımı yanlıştır. Yaşam tarzı değişiklikleri, metabolik hastalıkların tedavisi ve psikiyatrik destek olmadan obezite tedavisi yapılamaz. Diğer taraftan obezite cerrahisi öncesi diğer yaklaşımlar en az 1 yıl denenmelidir. Obezite cerrahisi olan hastaların da multidisipliner bir ekip tarafından yakın takibi gerekmektedir. Bunun sebebi operasyon sonrasında önemli sorunların gelişme riskinin yüksek oluşudur.
Diyetler bu konuda tecrübesi olanlar tarafından yapılmalıdır. Yine hızla hedefe varayım mantığı ile hızlı kilo verdirecek kanıt düzeyi düşük ya da tecrübe olmayan ya da bilinmeyen diyetler tehlikeli olabilmektedir. Kilo kaybı bir hayat tarzı değişimi ile olmalıdır. Diyetten çıkarılacaklar listesi kişinin hayat kalitesini yerle bir etmekten se uzun vadeli değişime imkan verir şekilde olmalıdır. Yıllık %15 kilo kaybı hedeflenmeli, kilo kaybı yıllara yayılmalıdır. Bu durum nüks ihtimalini azaltır.