• Telefon +90 0212 296 16 80

Bunun tıptaki ismi DİSFAJİ dir. Yutma işlevi çok komplike çok aşamalı ve çok sayıda kas grubunun iştirak ettiği bir fonksiyondur. Başlangıcı istemli kaslarla yürütülür, su ve gıdalar yemek borusuna geçtikten sonrası istem dışı çalışan otomatize kaslar ile gerçekleşir.

 

Gıdalar öncelikle ağızda çiğnenerek yutulabilir kıvama getirilir, su ise lokma olacak şekilde aşağıya iletilir. Gıda ve su lokma şeklinde (belli bir hacimde) gırtlağa ulaştırılırken bu bölgede farklı alanların birbiri sıra harmonik bir düzen içinde işlev görmesi bozulursa, gıdalar ve su larenks dediğimiz boğazın nefes borusu ve yemek borusu ile birleştiği alana, nefes borusu tam kapanmadan iner ve açık olan ses telleri arasından ana solunum borusuna kaçar. Bu durumda kişi öksürür, nefes darlığı çeker, bazen şiddetli öksüremez (ileri yaşta kas güçsüzlüğü veya akciğer hastalıkları nedeni ile) veya nefes borusuna kaçmasına yeterli reaksiyon gösteremez ve sonucunda ağız içi bakterilerini de içinde barındıran gıdalar ve su akciğere kaçar. Bu son derece tehlikeli bir durumdur (aspirasyon pnömonisi). Özellikle ilerleyen yaşlarda ölümcül olabilir. Çoğu kere hastane ve hatta yoğun bakım yatışları gerektirir. Disfaji sadece yaşlılarda değil birçok nörolojik hastalıklara da eşlik eder. Özellikle inme ve amyotrofik lateral skleroz (ALS) disfajinin sık görüldüğü nörolojik hastalıklardır.

 

Yemekle su içmekle öksürme, nefes darlığı, tıkanma, kızarma, rahatsızlık, ses değişimi, hırıltı, vb bulgular disfaji düşündürmelidir. Bu tür şikayetler olduğunda mutlaka tanısal testler yapılmaldır. Disfaji tanısı Kulak Burun Boğaz kliniklerinde fleksibl ince endoskopi ile rahatlıkla tespit edilebilir. Radyolojide kontrast yutturularak da saptanabilir. Ama uygulama kolaylığı nedeni ile ilk yöntem tercih edilmektedir.

Disfaji mevcut olan hastalarda;

  1. Öncelikle gıdalar ağızda iyi çiğnenmelidir.
  2. Öğünler sırasında tüm lokmalar planlı tane tane yutulmalı, acele edilmemelidir.
  3. Bakım altındaki hastalarda bakıcı öğünün çabuk verilememesi, her lokmanın tek tek verilip yuttuğuna emin olunacak şekilde gözlemlenmesi, bir lokma tam yutturulmadan diğerinin verilmemesi konusunda uyarılmalıdır
  4. Beslenme sırasında kişinin baş pozisyonu mutlaka dik konuma yakın olmalıdır !!! Asla yatar pozisyonda sıvı ve/veya gıda verilmemelidir.
  5. Yutma güçlüğü olanlarda su pipet ile verilmemeli, kaşık veya tek yudum içeren bardak ile verilmelidir.
  6. Su içme esnasında bardağın kafaya dikilmesi yanlıştır. Bardaktan içen birey içme sırasında başını arkaya götürmemeli, normal baş pozisyonunda bardağı belli açıda tutacak şekilde su verilmelidir. Diğer bir uygulama da kağıt bardak tercih ederek bardağın su içme sırasında kişinin burnuna denk gelen kısmının makasla kama şeklinde kesilmesi ve burnu nedeni ile bardağın dikilerek su içilmesine engel olunmasıdır.
  7. Tüm bunlarla halen disfaji devam ediyor ise gıdalar blendrize edilebilir ve suyun da kıvamlaştırıcı ürünler ile akışkanlığı azaltılabilir. Bu sayede kişi yutma sırasında bir miktar kaçırsa bile muhteva hemen aşağıya inmeyeceği için nefes borusuna inmeden kişi ikinci veya üçüncü yutma ile kaçmasına mani olabilecektir.
  8. Özellikle nörolojik hastalarda gıdalar ve su kişi uyanık iken ve ilaç etkisinde değil iken verilmelidir. Yeni uyanmış, uykulu veya ilaç etkisindeki bireylerde disfaji görülme sıklığı yüksektir.
  9. Bütün yardımcı müdehalelere rağmen disfaji olmakta ise yardımcı girişimler (tüple beslenme) gerekecektir. Bu durumun hekim ile etraflıca konuşulması ve değerlendirilmesi gerekecektir.